Spółdzielnia socjalna jest specyficzną formą przedsiębiorstwa społecznego. Tworzą ją w większości osoby zagrożone marginalizacją ze względu na bezrobocie, niepełnosprawność czy chorobę psychiczną, które mają trudności w znalezieniu pracy. Praca w spółdzielniach socjalnych daje im szansę na aktywizację społeczną i zawodową, integrację, podniesienie swoich kwalifikacji.

W odróżnieniu od innych podmiotów ekonomii społecznej spółdzielnia socjalna wymaga dużej samodzielności i odpowiedzialności jej członków. Obowiązuje tu kolektywny sposób podejmowania decyzji, a każdy członek, niezależnie od wielkości udziału w spółdzielni, dysponuje w tym procesie jednym głosem. To sprawia, że członkowie spółdzielni są w pełni odpowiedzialni za sprawy przedsiębiorstwa, uczą się samodzielności i długofalowego planowania. Sami dbają o finanse, zarządzają własną działalnością, wyznaczają kierunki rozwoju.

Odzwierciedla się to w formie prawnej spółdzielni socjalnej. W odróżnieniu od ZAZ-ów i CIS-ów, ma ona osobowość prawną i nie posiada „zewnętrznego" organizatora w postaci jednostek samorządu terytorialnego czy organizacji pozarządowych. Chociaż podmioty takie mogą spółdzielnię założyć lub do niej przystąpić.

Według danych Ogólnopolskiego Związku Rewizyjnego Spółdzielni Socjalnych w Polsce jest obecnie ok. 1.353  takich podmiotów (dane za grudzień 2017 r.), a co najważniejsze – ich liczba rośnie z miesiąca na miesiąc.

Kto może założyć spółdzielnię socjalną?

Spółdzielnię socjalną mogą założyć osoby fizyczne rekrutujące się z grup zagrożonych wykluczeniem lub osoby prawne (organizacje pozarządowe, jednostki samorządu terytorialnego lub kościelne osoby prawne).

Osoby fizyczne zakładające spółdzielnię socjalną muszą mieć całkowitą zdolność do czynności prawnych i należeć do jednej z poniższych grup:
- osoby bezrobotne (w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia)
- osoby niepełnosprawne (w rozumieniu ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych)
- osoby, o których mowa w ustawie o zatrudnieniu socjalnym:
•    bezdomne, realizujące indywidualny program wychodzenia z bezdomności (w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej)
•    uzależnione od alkoholu
•    uzależnione od narkotyków lub innych środków odurzających
•    chore psychicznie w rozumieniu przepisów o ochronie zdrowia psychicznego
•    zwalniane z zakładów karnych, mające trudności w integracji ze środowiskiem w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej
•    uchodźcy realizujący indywidualny program integracji w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej
Ponadto członkami spółdzielni socjalnej mogą zostać również inne osoby, nie należące do grup zagrożonych wykluczeniem, o ile ich liczba nie stanowi więcej niż 50% ogólnej liczby założycieli.

Pamiętajmy, że osoby z grup zagrożonych wykluczeniem muszą mieć stosowne zaświadczenie potwierdzające przynależność do powyższych grup. Można je, zależnie od sytuacji, uzyskać w powiatowym urzędzie pracy, powiatowym centrum pomocy rodzinie, zakładzie lecznictwa odwykowego czy ośrodku pomocy społecznej.

Jeśli spółdzielnię socjalną zakładają osoby prawne są one zobowiązane do zatrudnienia w spółdzielni co najmniej 5 osób spośród grup wykluczonych w terminie sześciu miesięcy od dnia wpisu spółdzielni socjalnej do Krajowego Rejestru Sądowego. Takie osoby po przepracowaniu nieprzerwanie dwunastu miesięcy mają prawo uzyskać członkostwo w spółdzielni.

Spółdzielnię socjalną może założyć co najmniej 5 osób fizycznych lub co najmniej 2 osoby prawne. Maksymalna liczba członków to 50 osób. Chyba, że spółdzielnia powstaje w wyniku przekształcenia spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych. W tej sytuacji nie ma ograniczeń, jeśli chodzi o górny limit liczby członków.

Kto może przystąpić do działającej już spółdzielni?

Do działającej spółdzielni mogą przystąpić osoby z grup wykluczonych, wymienionych powyżej, w tym osoby posiadające ograniczoną zdolność do czynności prawnych, a także inne osoby, jeżeli ich praca na rzecz spółdzielni wymaga szczególnych kwalifikacji, których nie posiadają pozostali członkowie spółdzielni. Należy jednak pamiętać o proporcjach. Cały czas liczba osób niewywodzących się z grup wykluczonych nie może przekroczyć 50% wszystkich członków.

Jak założyć spółdzielnię socjalną?

Od strony formalno-prawnej, aby założyć spółdzielnię socjalną, musimy przede wszystkim przygotować statut spółdzielni. Statut spółdzielni powinien zawierać:
- nazwę spółdzielni (pamiętajmy, że niezależnie od naszej decyzji dot. nazewnictwa, należy w nim zawrzeć określenie „spółdzielnia socjalna").
- przedmiot działalności spółdzielni
- czas trwania spółdzielni, jeżeli zakładamy ją na czas określony.
- prawa i obowiązki członków,
- zasady i tryb przyjmowania nowych członków,
- zasady wypowiadania członkostwa, wykreślania i wykluczania członków.
- wysokość wpisowego oraz wysokości i ilości udziałów, które członek obowiązany jest zadeklarować,
- terminy wnoszenia i zwrotu udziałów oraz skutki nie wykonania tego w terminie.
- szczegóły dotyczące zasad funkcjonowania organów spółdzielni – czyli walnego zgromadzenia i zarządu, a w spółdzielniach liczących więcej niż 15 członków – również rady nadzorczej (jeżeli członków jest mniej radę również można powołać, ale stosowny zapis na ten temat musi znaleźć się w statucie).

Kiedy statut spółdzielni jest spisany, kolejnym krokiem jest przeprowadzenie zebrania założycielskiego wraz z przyjęciem statutu i wyborem organów statutowych. Wtedy też można rozpocząć procedurę rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym. I tu należy uzbroić się w cierpliwość, bo procedura może potrwać nawet kilka miesięcy. KRS sprawdzi dokładnie nasze dokumenty i w razie niejasności czy nieprawidłowości zwróci się do nas z prośbą o wyjaśnienie lub uzupełnienie danych.

Po rejestracji spółdzielców czekają jeszcze takie formalności jak: uzyskanie numer REGON, rejestracja w urzędzie skarbowym i uzyskanie numeru NIP, rejestracja w ZUS i założenie konta bankowego, na które będą wpłacane środki z funduszu założycielskiego, a także wpisowe i udziały poszczególnych członków spółdzielni.

Jak dzielimy zyski w spółdzielni?

W przypadku dzielenia zysku spółdzielni, zobowiązani jesteśmy wytycznymi zawartymi w ustawie o spółdzielniach socjalnych. Nadwyżki bilansowej nie można dzielić między członków spółdzielni. Nie możemy jej przeznaczać na zwiększenie funduszu udziałowego, a także na oprocentowanie udziałów. Zysk spółdzielni możemy przeznaczyć na:
•    fundusz zasobowy – nie mniej niż 40%
•    fundusz inwestycyjny
•    cele zawodowej reintegracji jej członków, przez co należy rozumieć działania mające na celu odbudowanie i podtrzymanie zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy; działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków oraz ich środowiska lokalnego, a także działalność społecznie użyteczną w sferze zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie

Gdzie szukać porad i wsparcia?

Jeżeli chcesz założyć spółdzielnię lub przystąpić do już istniejącej, możesz skorzystać z dotacji udzielanej przez Powiatowe Urzędy Pracy. Dotacje i doradztwo dotyczące zagadnień prawnych, tworzenia strategii i biznesplanu spółdzielni, a także poznania podstaw marketingu i promocji oferują też Ośrodki Wsparcia Ekonomii Społecznej.

Źródło: ekonomiaspołeczna.pl


Spóldzielnie Socjalne w Województwie Pomorskim

Stan na dzień: 22 II 2019 Źródło danych:https://ems.ms.gov.pl/

L.p Nazwa spółdzielni Profil działalności / Usługi powiat gmina data wpisu do rejestru przedsiębiorców Nr KRS

1.

Spółdzielnia Socjalna "SŁUPIA" Zaospodarowanie terenów zielonych Porządkowe bytowski Kołczygłowy 2018-02-21 719984
2. Spółdzielnia Socjalna "BUILDUP" Budowlane
Porządkowe
bytowski Miastko 2014-02-28 498160
3. Spółdzielnia Socjalna  "CLEAUP" Pralnicze
Szwalnicze
bytowski Miastko 2014-03-06 500908
4. Chojnicka Spółdzielnia Socjalna  Sklep motoryzacyjny
Produkcja świec
Konfekcjonowanie
chojnicki Chojnice 2010-12-13 372800
5.

Spółdzielnia Socjalna im. Karola Marcinkowskiego

Zagospodarowanie terenów zielonych
Porządkowe

chojnicki

Chojnice

2018-11-26

759305

6. LOBELLA Spółdzielnia Socjalna Osób Prawnych Zagospodarowanie terenów zielonych, 
Porządkowe
chojnicki Chojnice 2018-10-30 754513
7. Spółdzielnia Socjalna "PARTNERZY" Budowlane chojnicki Czersk 2009-11-18 341890
8. Spółdzielnia Socjalna "SOLIDARNI" Budowlane chojnicki Czersk 2010-09-29 366797
9. "LUX CANDELE" Spółdzielnia Socjalna Produkcja świec, zniczy
Sklep motoryzacyjny
chojnicki Czersk 2014-03-07 501337
10. Spółdzielnia Socjalna CZERSK Reklama
Agencja pracy tymczasowej
Poligrafia
Zagospodarowanie terenów zielonych
chojnicki Czersk 2016-04-04 610875
11. Spółdzielnia Socjalna "SOLIDUM" Doradztwo ubezpieczeniowe człuchowski Debrzno 2014-02-06 497179
12 Spółdzielnia Socjalna "DEBRZYNKA" Zagospodarowanie terenów zielonych człuchowski Debrzno 2018-05-19 732804
13. Spółdzielnia Socjalna "ZIELONE TULIPANY" w Rzeczenicy Ogrodnictwo
Porządkowe
człuchowski Rzeczenica 2014-02-10 497429
14. Spółdzielnia Socjalna "KLEMENS"

Opiekuńcze Budowlane Sprzątanie

człuchowski Rzeczenica 2017-12-21 710710
15. Spółdzielnia Socjalna "ZIELONE TULIPANY II"

Zagospodarowanie terenów zielonych
Sprzątanie

człuchowski Rzeczenica 2019-01-21 767582
16. Gdańska Spółdzielnia Socjalna Opiekuńcze
Remontowe
Porządkowe
Gdańsk Gdańsk 2011-06-01 388146
17. CIEKAWA Spółdzielnia Socjalna Gastronomia Gdańsk Gdańsk 2018-05-10 729500
18. Europejska Spółdzielnia Socjalna EKOLOGICZNI Gospodarowanie odpadami
Dzialalność proekologiczna
Gdańsk Gdańsk 2015-11-24 587765
19 Spółdzielnia Socjalna "Serdeczni-Art" Renowacja mebli gdański Cedry Wielkie 2019-01-03 764626
20 Spółdzielnia Socjalna "Serdeczni-Usługi" Roboty budowlane gdański Cedry Wielkie 2019-01-19 765576
21. Spółdzielnia Socjalna "IDEA" Gastronomia
Pizzeria FILMOWA
gdański Pruszcz Gdański 2014-05-06 508464
22. Spółdzielnia Socjalna "50+" Opieka nad osobami starszymi Gdynia Gdynia 2007-07-31 285769
23. Pomorsko Kaszubska Spółdzielnia Socjalna "NADMORSKA" Budowlane
Remontowe
Wykończeniowe
Gdynia Gdynia 2013-03-18 454682
24. Trójmiejska Spółdzielnia Socjalna "ARKA" Mobilna myjnia parowa Gdynia Gdynia 2014-01-14 494050
25. Spółdzielnia Socjalna "M@RINA" Gastronomia
Obiekty noclegowe
Gdynia Gdynia 2014-02-20 498419
26. Spółdzielnia Socjalna "KOZIA NOSTRA" Gastronomia
Promowanie zdrowego stylu życia
Gdynia Gdynia 2014-07-23 515953
27. Spółdzielnia Socjalna "RAZEM" Gastronomia
Catering
Gdynia Gdynia 2015-08-04 569741
28. Spółdzielnia Socjalna "POZYTYWKA" Gastronomia
Szkolenia
Edukacja
Opieka nad dziećmi
kartuski Kartuzy 2013-03-15 454634
29. Spółdzielnia Socjalna "PASJA" Rachunkowe
Szkolenia
kartuski Kartuzy 2014-02-05 496876
30. Spółdzielnia Socjalna "LARY BAR" Gastronomia kartuski Kartuzy 2015-10-28 583025
31 Wielobranżowa Spółdzielnia Socjalna "PRZYSTANEK ALASKA" Naprawa, produkcja, sprzedaż odzieży kartuski Kartuzy 2019-02-18 768164
32 Spółdzielnia Socjalna "KASZUBSKA OSTOJA" Gastronomia
Porządkowe
kartuski Kartuzy 2018-01-25 715368
33. Spółdzielnia Socjalna "ESTETICA EXPERT" Gabinet kosmetyczny kartuski Przodkowo 2014-08-05 519009
34. Wielobranżowa Spółdzielnia Socjalna "SŁONECZNE WZGÓRZE" Gastronomia
Noclegi
kartuski Stężyca 2014-05-27 511162
35. Spółdzielnia Socjalna "GRÓD GOTÓW" Edukacja
Gastronomia
kartuski Sulęczyno 2010-06-25 358376
36. "BEZPIECZNI PODOPIECZNI" Spółdzielnia Socjalna Opieka nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi
Wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego
kartuski Żukowo 2014-11-17 531641
37. Usługi Rękodzielnicze COSTERINA Spółdzielnia Socjalna Opiekuńcze
Sprzatanie
Budowlane
Zagospodarowanie terenów zielonych
kościerski Kościerzyna 2017-06-30 400877
38. Spółdzielnia Socjalna "SAMI SOBIE" Opiekuńcze
Sprzatające
Porządkowe
kościerski Liniewo 2015-02-16 543541
39. Kwidzyńska Spółdzielnia Socjalna "EDCOM" Budowlane kwidzyński Kwidzyn 2006-10-31 266434
40. Spółdzielnia Socjalna "INFO" Budowlane kwidzyński Kwidzyn 2009-10-02 338273
41. Spółdzielnia Socjalna "FABRYKA INICJATYW" Gastronomia malborski Malbork 2017-09-11 694122
42. Spółdzielnia Socjalna "PARTNER" w Stegnie Opieka nad osobami starszymi
Pralnicze
nowodworski Stegna 2009-12-22 345086
43. Spółdzielnia Socjalna "STEGNA SERWIS" Pralnicze
Stolarskie
Opiekuńcze
nowodworski Stegna 2014-07-03 515750
44. Spółdzielnia Socjalna "DALBA" Produkcja piwa pucki Puck 2014-05-09 508813
45. Kaszubska Spółdzielnia Socjalna "PRZYSTAŃ" Opieka nad osobami starszymi pucki Puck 2015-06-25 564591
46. Spółdzielnia Socjalna "BOCIEK" Budowlane
Porządkowe
Słupsk Słupsk 2014-01-24 495644
47. Spółdzielnia Socjalna EXEVENT Organizacja eventów
Produkcja dekorów ściennych z drewna
Słupsk Słupsk 2015-01-15 538924
48. Spółdzielnia Socjalna "REMEDIUM" Informacja turystyczna
Catering
Słupsk Słupsk 2015-03-31 551513
49. Spółdzielnia Socjalna "LIDER" Klub dziecięcy Słupsk Słupsk 2013-09-26 478723
50. Spółdzielnia Socjalna "POMOCNA DŁOŃ"

Opiekuńcze Porządkowe

Słupsk Słupsk 2018-03-07 722248
51. Spółdzielnia Socjalna "RAZEM" Budowlane
Porządkowe
słupski Kępice 2014-02-03 496699
52. Spółdzielnia Socjalna "TERAZ MY" Catering słupski Kępice 2017-10-12 698351
53. Spółdzielnia Socjalna "MY DLA WAS" Gastronomia słupski Kępice 2017-12-07 707866
54. Spółdzielnia Socjalna "ZIELONY PUNKT" Porządkowe
Transport
słupski Kępice 2018-01-17 710699
55. "POWIATOWA" Spółdzielnia Socjalna Kulturalno - społeczna
Pracownia plastyczna
Świetlica Środowiskowa
słupski Kobylnica 2006-12-07 269377
56. Spółdzielnia Socjalna "DRABINA" Zagospodarowanie terenów zielonych słupski Ustka 2018-06-25 737287
57. Spółdzielnia Socjalna "ORA ET LABORA" Sprzątanie Sopot Sopot 2013-09-30 478857
58. Spółdzielnia Socjalna "DWIE ZMIANY" Warsztaty artystyczne Organizacja wydarzeń Klubokawiarnia Sopot Sopot 2014-01-31 496641
59. Spółdzielnia Socjalna "KOOPERACJA" Prowadzenia agencji pracy Sopot Sopot 2014-02-21 495601
60. Spółdzielnia Socjalna "100 PROCENT" Produkcja pamiątek Sopot Sopot 2014-07-01 515232
61. Spółdzielnia Socjalna "BELNA DARGA" Hipoterapia
Prowadzenie stajni
Sopot Sopot 2014-07-25 517860
62. Spółdzielnia Socjalna "ISKRA" Stadnina Koni
Prowadzenie Pensjonatu
sztumski Sztum 2014-08-04 518847
63. Spółdzielnia Socjalna "SIĘ KRĘCI" Gastronomia tczewski Tczew 2018-06-04 732768
64. Spółdzielnia Socjalna "STUDIO EFFECT" Reklama wejherowski Rumia 2014-01-31 496658
65. Powiatowo - Gminna Spółdzielnia Socjalna KASZUBIA Budowlane
Porządkowe
wejherowski Wejherowo 2015-12-10 590648