22 marca 2026 roku na Cmentarzu Ofiar Hitleryzmu w Gdańsku uczczono pamięć polskich działaczy zamordowanych 86 lat temu w Wolnym Mieście Gdańsku.
Podczas uroczystości, przy pomniku „W hołdzie ofiarom – Polonii Gdańskiej” hołd zamordowanym patriotom oddali przedstawiciele Samorządu Województwa Pomorskiego: Beata Dunajewska radna Sejmiku Województwa Pomorskiego, Karol Wardański prezes Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych, Hanna Śliwa-Wielesiuk prezeska Stowarzyszenia Rodzina Katyńska, Zofia Kłoczko – wiceprezeska Związku Sybiraków, Irena Dobrowolska-Żyłok – ze Związku Inwalidów Wojennych RP oraz Jerzy Tarasiewicz prezes Stowarzyszenia Polaków Represjonowanych przez III Rzeszę.
Historia:
Na początku 1940 roku na terenie obozu Stutthof odbyło się posiedzenie niemieckiego policyjnego sądu doraźnego w obecności pierwszego komendanta obozu – Maxa Paulego. Sąd skazał na śmierć 89 osób. Byli to polscy duchowni, działacze organizacji społecznych, urzędnicy oraz przedstawiciele administracji – więźniowie aresztowani w ramach operacji „Intelligenzaktion” na Pomorzu Gdańskim. Ich jedyną „winą” była działalność na rzecz polskości Wolnego Miasta Gdańska.
11 stycznia 1940 roku odbyła się pierwsza egzekucja. Zamordowano wówczas 22 osoby, w tym księży Franciszka Rogaczewskiego i Bernarda Wieckiego oraz działaczy, m.in. Franciszka Kręckiego i Witolda Nełkowskiego. Następna egzekucja miała miejsce 22 marca 1940 roku – rozstrzelano w niej 67 osób. Wśród zamordowanych byli m.in. księża Bronisław Komorowski i Stanisław Górecki, poseł Antoni Lendzion, dr Stefan Goldman oraz dyrygent chóru gdańskiego Feliks Muzyk. Egzekucja odbyła się w Wielki Piątek. Zamordowanych zasypano w zbiorowych grobach, gdzie później posadzono brzozy, aby utrudnić odnalezienie ofiar. Dzięki zeznaniom świadków udało się w latach 1947 i 1979 zlokalizować groby w lesie, niedaleko obozu Stutthof. Po ekshumacji szczątki zostały uroczyście przewiezione i pochowane na Cmentarzu Ofiar Hitleryzmu na gdańskiej Zaspie.
